Dalga Televiziyasi Siyasət
Get Adobe Flash player

Socar Georgia Gas

 

BAKI - TBİLİSİ

Multikulturalizm

Tərəfdaşlar

Ziyarətçi sayğacı

Bu günBu gün572
DünənDünən898
Bu həftəBu həftə5302
Bu ayBu ay25454
Bu günə qədərBu günə qədər2781396

Bizi Paylaşın

Video Xəbərlər

 

Təqvim


Siyasət

Cəbhədə silahlar susmadı

Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri cəbhənin müxtəlif istiqamətlərində iriçaplı pulemyotlardan da istifadə etməklə sutka ərzində atəşkəs rejimini 112 dəfə pozub.

Bu barədə Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin Mətbuat xidmətindən məlumat verilib.

Ermənistan Respublikası Noyemberyan rayonu ərazisindəki adsız yüksəkliklərdə yerləşən mövqelərdən Qazax rayonunun Aşağı Əskipara kəndində, Berd rayonunun Mosesqex, Çinari kəndlərində və adsız yüksəkliklərdə yerləşən mövqelərdən Tovuz rayonunun Ağdam və Qaralar kəndlərində, Krasnoselsk rayonu ərazisindəki adsız yüksəkliklərdə yerləşən mövqelərdən Gədəbəy rayonunun Qaravəlilər kəndində və adsız yüksəkliklərdə yerləşən mövqelərimiz atəşə tutulub.

 

Tərtər rayonunun işğal altında olan Çiləbürt, Ağdam rayonunun Nəmirli, Abdinli, Kəngərli, Sarıcalı, Novruzlu, Yusifcanlı, Füzuli rayonunun Aşağı Veysəlli, Qobu Dilağarda, Qərvənd, Qaraxanbəyli, Aşağı Seyidəhmədli, Qorqan kəndləri yaxınlığında, həmçinin Goranboy, Tərtər və Ağdam rayonları ərazisindəki adsız yüksəkliklərdə yerləşən mövqelərdən də Azərbaycan ordusunun mövqeləri atəşə tutulub.

Gürcüstan parlamenti Tbilisiyə qaytarılır

Gürcüstan parlamenti Kutaisi şəhərindən tamamilə paytaxt Tbilisiyə köçürüləcək.

Bu barədə hakim komanda qərar qəbul edib.

Qərara əsasən, qanunverici orqanın plenar iclasları gələn ilin yanvarın 1-dən etibarən Tbilisidə keçiriləcək.

Kutaisidə yerləşən parlament binası isə Gürcüstanın Daxili İşlər Nazirliyinin tabeliyinə veriləcək.

Parlamentin vitse-spikeri Tamar Çuqoşvili bildirib ki, qanunverici orqanın iki binada fəaliyyət göstərməsi kifayət qədər çətin olub: "Parlamentin güclənməsi və xərclərin azaldılması üçün biz onun Tbilisidə yerləşməsi barədə qərar qəbul etdik".

Qonşu ölkə parlamenti 2012-ci ilin oktyabrından Kutaisidə fəaliyyət göstərib.

2014-cü ildən parlamentin yalnız komitə iclasları Tbilisidəki binada keçirilib.

İlham Əliyev Binəli Yıldırımla görüşüb

Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyev sentyabrın 21-də Türkiyə Böyük Millət Məclisinin sədri Binəli Yıldırımla görüşüb.

Dövlətimizin başçısı Azərbaycan parlamentinin yaradılmasının 100 illiyi münasibətilə keçirilən təntənəli iclasda iştirakına görə Binəli Yıldırıma təşəkkürünü bildirib.

Binəli Yıldırımın parlament sədri kimi də ilk rəsmi səfərini Azərbaycana etməsinin önəmini qeyd edən prezident İlham Əliyev onun yenidən ölkəmizə səfərindən məmnunluğunu bildirib.

Görüşdə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın bu yaxınlarda Azərbaycana səfəri xatırlanıb və Bakının işğaldan azad edilməsinin 100 illiyi münasibətilə keçirilən möhtəşəm parad ölkələrimiz arasında dostluğun və qardaşlığın parlaq nümunəsi kimi dəyərləndirilib.

Söhbət zamanı Azərbaycan ilə Türkiyə arasında dostluq və qardaşlıq münasibətlərinin bütün istiqamətlərdə, o cümlədən parlamentlərarası əməkdaşlıq sahəsində uğurla inkişaf etdiyi bildirildi, əlaqələrimizin bundan sonra da möhkəmlənəcəyinə və genişlənəcəyinə əminlik ifadə olunub.

Görüşdə Milli Məclisin sədri Oqtay Əsədov iştirak edib.

ATƏT PA sədri Bakıdadır

Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı (ATƏT) Parlament Assambleyasının sədri Georgi Tsereteli Azərbaycan parlamentinin 100 illiyi münasibətilə keçiriləcək təntənəli iclasda iştirak etmək üçün sentyabrın 20-də ölkəmizə səfərə gəlib.

Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportunda Georgi Tseretelini Milli Məclis sədrinin müavini Bahar Muradova və digər rəsmi şəxslər qarşılayıblar.

Azərbaycan ordusu öz gücünü göstərdi

Genişmiqyaslı təlimlərin planına uyğun olaraq müxtəlif poliqonlarda və müasir avadanlıqla təchiz edilmiş təlim sahələrində gündüz vaxtı döyüş atışları icra olunub.

Bu barədə Müdafiə Nazirliyinin mətbuat xidmətindən məlumat verilib.

Motoatıcı, tank, raket-artilleriya, zenit-raket bölmələri, hava hücumundan müdafiə vasitələri, aviasiya, eləcə də, digər birləşmələr silah və texnikanın tətbiqi ilə təlim-döyüş tapşırıqlarını yerinə yetiriblər.

Müasir ümumqoşun döyüşünün prinsiplərinə riayət edilməklə, mürəkkəb relyef şəraitində və şərti düşmənin ehtimal olunan fəaliyyəti nəzərə alınaraq, qoşunların, eləcə də, idarəetmə sistemlərinin qarşılıqlı əlaqədə effektiv tətbiqi həyata keçirilib. Təlimlərdə hava desantının döyüş tətbiqi üzrə tapşırıqlar da icra olunub.

Müdafiə Nazirliyinin rəhbərliyi təlimlərə cəlb olunan qoşunların peşəkarlığını və şəxsi heyətin hazırlığını yüksək qiymətləndirib.

 

Qənirə Paşayeva: “Türkiyənin düşməni Azərbaycanın da düşmənidir”

Azərbaycanın millət vəkili Qənirə Paşayeva Türkiyənin Hatay vilayətinin Belen rayonunda Azərbaycan prospekti və Dağlıq Qarabağ parkının açılışında iştirak edib.

Tədbirdə çıxış edən Paşayeva "Türkiyənin düşməni bizim düşmənimiz, Azərbaycanın düşməni də Türkiyənin düşmənidir. Türkiyənin gücü bizim gücümüz, bizim gücümüz də Türkiyənin gücüdür" deyib.

Birlikdə işləyərək zəfər qazanılacağını deyən Qənirə Paşayeva qeyd edib:

"Nuru Paşanın rəhbərliyi altında Qafqaz İslam Ordusu Azərbaycan Respublikasının dəvəti ilə gəlib. Birlik və bərabərlik içində o soyqırımlar dayandırıldı. Bakı işğaldan azad edildi və Azərbaycanın paytaxtı Bakı oldu. Bu yolda bir çox şəhidlərimiz oldu".

Qənirə Paşayeva bildirib ki, Dağlıq Qarabağ təkcə Azərbaycanın deyil, Azərbaycan qədər Türkiyənin də məsələsidir:
"Biz bu məsələdə hər zaman torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsi üçün birlik və bərabərlik içində işləyirik. Vətənimizin hər tərəfindən Hataydan Ədirnəyə, Qarsdan İstanbula qədər babalarımız "ora bizim vətən, əziyyət çəkən bizim insanımız" fikri ilə gəliblər və həyatlarını fəda ediblər. Çanaqqalada çətin günlərdə bura gələn yüzlərlə babamız və Azərbaycana gedən babalarımız qardaşlığın təməlini qoyublar".

 

Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyip Ərdoğanın Azərbaycanda verdiyi mesajların çox önəmli olduğunu vurğulayan Paşayeva deyib:

"Türkiyənin düşməni bizim düşmənimiz, Azərbaycanın düşməni də Türkiyənin düşmənidir. Türkiyənin gücü bizim gücümüz, bizim gücümüz də Türkiyənin gücüdür. Haqsızlıqlara və ədalətsizliklərə qarşı daha güclü addımlar ataraq bizə qarşı oynanılan böyük oyunların qarşısını alacağıq".

İlham Əliyevin oğlu əsgər getdi

Sentyabrın 16-da Azərbaycan Respublikası Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin N saylı hərbi hissəsində gənc əsgərlərin andiçmə mərasimi keçirilib.

 Ali Baş Komandan İlham Əliyev, birinci xanım Mehriban Əliyeva və ailə üzvlərinin iştirak etdiyi mərasimdə həmçinin Azərbaycan Prezidentinin oğlu Heydər Əliyev də hərbi and içib.

Ali Baş Komandan İlham Əliyev şəxsi heyəti təbrik edərək, onlara uğurlar arzulayıb.

Ermənilər Azərbaycanın dinc sakinlərini atəşə tutdular

Sentyabrın 14-də, axşam saatlarından başlayaraq, sentyabrın 15-i səhərədək Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri müxtəlif çaplı silahlardan, o cümlədən artilleriya qurğusundan istifadə etməklə, Tovuz, Tərtər və Ağdam rayonları istiqamətində təxribat törədib.

Bu barədə Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin mətbuat xidmətindən məlumat verilib.

Bildirilib ki, düşmən tərəfi xüsusilə Tovuz rayonunun Muncuqlu, Koxanəbi, Əsrik Cırdaxan və Qaralar kəndləri istiqamətində yerləşən Azərbaycan ordusunun mövqelərini və dinc sakinləri atəşə tutub.

Hərbi qulluqçular və əhali arasında xəsarət alan olmayıb. Bəzi evlərə, sakinlərin əmlakına və mülki infrastruktura ziyan dəyib. Ermənistan tərəfinin bu cür təxribat əməllərini həmişə olduğu kimi, Azərbaycanda əlamətdar hadisələr, bayram günləri ərəfəsində törətməsi məqsədyönlü xarakter daşıyır.

Müdafiə Nazirliyi bildirir ki, Azərbaycan ordusunun bölmələri tərəfindən görülən təcili cavab tədbirləri nəticəsində düşmənin aktivliyinin qarşısı alınıb, düşmən tərəfində baş verən itkilər və dağıntıya görə bütün məsuliyyət Ermənistanın hərbi-siyasi rəhbərliyinin üzərinə düşür.

Ərdoğan Bakıdadır

Türkiyə Respublikasının prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan sentyabrın 15-də Azərbaycan Respublikasına rəsmi səfərə gəlib.

Hər iki ölkənin dövlət bayraqlarının dalğalandığı Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportunda ali qonağın şərəfinə fəxri qarovul dəstəsi düzülüb.

Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanı hava limanında Azərbaycan Respublikası baş nazirinin birinci müavini Yaqub Eyyubov, xarici işlər nazirinin müavini Ramiz Həsənov və digər rəsmi şəxslər qarşılayıblar.

 

Bakının azad olunması: 15 sentyabrın sirli detalları

Azərbaycan ordusu türk hərbçilərlə birlikdə 1918-ci il sentyabrın 15-də Bakını bolşevik hərbi birləşmələri, yadelli işğalçılar və daşnaklardan azad etdi və Fətəli xan Xoyskinin rəhbərlik etdiyi Azərbaycan hökuməti Gəncədən Bakıya köçürüldü. İşğalçı dəstələr qısa zamanda şəhəri tərk etdilər. 

Bununla əlaqədar Dalga tv həmin gün baş verən hadisələrin mənzərəsini ətraflı izah edən tarix elmləri doktoru Fərid Ələkbərovun fikirlərini təqdim edir:

Hər bir xalqın tarixində gələcək nəsillərin həyatına təsir göstərəcək hadisələr baş verir. Bunun dərk edilməsi dərhal deyil, bir az sonra mümkün olur. O zaman ki millət öz inkişafı yolundakı yeni-yeni sınaqlara sinə gərərək, yaddaşın dərinliklərində əcdadlarının əsl qürur hissləri və heyranlıq doğuran əməllərinin olduğunu üzə çıxarır. 

Azərbaycan xalqının həyatında belə möhtəşəm günlərdən biri 1918-ci il sentyabrın 15-də yaşanıb. Həmin gün Bakı bolşevik hərbi birləşmələri, yadelli işğalçılar və daşnaklardan azad olundu. 

Biz bunu son illər dərk etmişik, 86 il boyunca Bakı hadisələri ilə bağlı bütün həqiqətlər gizlədilib.

Həqiqət isə belədir ki, 1918-ci ilin sentyabrında Bakı Azərbaycan ordusu və Osmanlı qüvvələrindən ibarət Qafqaz İslam Ordusu tərəfindən bolşevik hərbi birləşmələri, yadelli işğalçılar və daşnaklara qarşı aylarla davam edən qanlı döyüşlərdən sonra azad edildi. Addım-addım, metr-metr azad olunan Bakı Azərbaycan Demokratik Respublikasının paytaxtı oldu. 

Osmanlının köməyi

Türk ordusunun yardımı nəhəng və misilsiz olub. Nuru Paşanın komandanlığı ilə türk ordusunun vaxtında dəstəyi nəticəsində Azərbaycan paytaxtını geri qaytara bildi.

Bu döyüşlərdə 1130 türk əsgəri şəhid olub. Bu gün Azərbaycanın bəzi rayonlarında türk əsgərlərin xatirəsinə komplekslər ucaldılıb. 

Azərbaycanın çətin günlərində köməyə gələn türk qardaşlarımızın tarixi xidmətlərini hər hansı şəkildə qiymətdən salmayaraq, qeyd etmək olar ki, 1918-ci il sentyabrın 15-də Bakını azad edən Qafqaz İslam Ordusunun əsasını azərbaycanlı döyüşçülər təşkil edirdi.

Ordunun bütün artilleriyasına general Şıxlinski komandanlıq edirdi. Qafqaz İslam Ordusunda azərbaycanlı əsgərlərin ümumi sayı 11 mindən çox, Azərbaycana köməyə gələn türk əsgərlərinin sayı isə dörd minə yaxın idi.  

Azərbaycan Silahlı Qüvvələri 1918-ci ildə keçmiş çar generalları Əliağa Şıxlinski və Səməd bəy Mehmandarov tərəfindən formalaşdırıldı. Orduya ilk çağırış 1918-ci il avqustun 11-də oldu. 1894-1899-cu il doğum Azərbaycan Respublikasının bütün müsəlman əhalisi xidmətə çağırıldı.

Sentyabrın 1-də hərbi nazirlik yaradıldı, onun rəhbəri baş nazir Fətəli xan Xoyski, müavini general Mehmandarov oldu. Azərbaycan ordusuna silah təlimlərinin keçirilməsində və komplektləşdirmədə Türkiyədən olan zabitlər çox böyük yardım göstərdilər. 

Nəticədə, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri həqiqi döyüş qüvvələrinə çevrildi və üzərinə düşmüş tarixi missiyanı – Bakının azad olunmasını şərəflə həyata keçirdi.

Tarixi mənbələrə görə, Bakının azad olunması zamanı Azərbaycan və Türkiyə qoşunları sırf “Sentrokaspi” diktaturası qüvvələri ilə döyüşürdü və şəhərdəki Britaniya ordusu ilə heç bir toqquşmalar yaşanmırdı. Ancaq britaniyalı iştirakçıların memuarları bunun əskini deyir. Britaniyalılar Bakıda Qafqaz İslam Ordusuna qarşı duran yeganə döyüşkən qüvvə idi. Belə ki, 1918-ci il sentyabrın 14-də ingilis batalyonu hələ də Qafqaz İslam Ordusu ilə döyüşürdü. 

Bakının girişindəki Qurd qapısı 

Bakının azad olunmasını bəzən Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda ümumi mübarizədən kənar hesab edirlər. Bakı Azərbaycan-Türkiyə ordusunun blits-atışı nəticəsində azad edildi, məqsədyönlü məntiqi hücumlar nəticəsində Azərbaycan ordusu günbəgün bolşevik hərbi birləşmələri, yadelli işğalçıları və daşnakları Azərbaycanın bütün rayonlarından çıxardılar. 

Belə ki, 1918-ci ilin yayında başlanan hücumlardan sonra Azərbaycan hökuməti ölkənin bütün ərazisini nəzarətə götürdü, Qafqaz İslam Ordusu isə Bakının 16 kilometrliyinə qədər irəlilədi. 

Kapitan Caddın xatirələri

Bakının azad edilməsi ilə bağlı hərbi əməliyyatlar barədə həmin dövrdə Bakıdakı ingilis qoşununun tərkibinə daxil olan kapitan Sesil Cadd xatirələrini yazıb. O, “General Denstervillə İran və Zaqafqaziyada” kitabında yazır: 

“Türklər bu vaxt şəhərin 200 yardında mövqe tutmuşdular. Onların sərəncamında hansı qoşun növlərinin olması məlum deyildi, təxminən 10 min nəfərlik qoşun idi. Azərbaycan ordusu türklərlə birləşmişdi. Ordunun tərkibində çox sayda yerlilər var idi ki, onlar da kəşfiyyat işlərində xüsusi bacarığı ilə seçilirdilər...”

Avqustun 31-də türklər hücum edərək, ingilis bölüyünün nəzarətində olan Binəqədi dağını azad etdi. Kənddə olan ermənilər nəinki ingilislərə yardım etmədi, hətta geriyə çəkildilər. Britaniyalıların itkiləri çox ağır oldu. 

Həlledici hücum sentyabrın 14-də baş tutdu. Hücum ermənilərin və ingilislərin nəzarətində olan Qurd qapısı və Biləcəri kəndi istiqamətində edildi. Qurd qapısında erməni birləşmələri müqavimət göstərmədi. Səhər saatlarında şəhərin şərq hissəsi tamamilə türklərin nəzarətində idi. 

Ermənilərin geri çəkilməsi nəticəsində ingilislər sağ cinahda məğlub oldular, onları tamamilə məhvolmadan şəhər yaxınlığındakı yüksəkliyə doğru hərəkət xilas etdi. 

Qırmızı Ordu birliyinin böyük hissəsi türklərə az müqavimət göstərdi və bəzi hissələri Bakıdan qaçdı. Rusiyalıların əks həmlələri heç bir nəticə vermədi və saat 04:00-da şəhər tamamilə azad edildi. Döyüş ruhunu itirmiş qoşunda nizamsızlıq hökm sürürdü: pulemyotların əksəriyyəti itirilmişdi, bəzi silahlar tamamilə sıradan çıxmışdı. “Sentrokaspi” diktaturasının rəhbərliyi növbəti gün təslim olma məsələsini müzakirə etdi.

General Denstervil müdafiə fəaliyyətini mənasız hesab edib, qoşunlarını geri çəkdi. Bundan sonra axşam saat 08:00-da ingilis quru qoşunları 8-ci batareya ilə birlikdə “Kursk” və “Prezident Kryuger” nəqliyyatlarına yerləşdirildi. 

“Sentrokaspi” diktaturasının məğlubolma səbəbləri

Azərbaycan-türk ordusunun uğurları “Sentrokaspi” diktaturasının əsgərlərinin döyüş ruhunun azalmasına səbəb oldu. Onların əksər hissəsi daşnak bölmələrindən ibarət idi.

Sərxoşluq, fərarilik və soyğunçuluq polkovnik Lazar Biçeraxovun dəstəsi və onun silahdaşları üçün adi hal idi. General Denstervil öz xatirələrində kinayə ilə Bakının müdafiəsinin təşkili cəhdlərindən yazıb. O qeyd edib ki, “Sentrokaspi” diktaturasınin zabit və əsgər heyəti bütün gün kafelərdə oturur və qadınların ətəklərinə baxır, ancaq normal döyüşmək iqtidarında deyillər. 

Menşevik, eser və daşnaklarda nizam-intizam aşağı səviyyədə idi, Denstervil bir neçə məzəli vəziyyəti xatırlayıb. Ona məlumat veriblər ki, cəbhə xəttində erməni artilleriyaçı silahı ilə itib. Daha sonra müəyyən olunub ki, əsgər “fasilə” vaxtı yemək və istirahət üçün evə gedib, ona təhkim olunmuş silahı da özü ilə götürüb ki, onu oğurlamasınlar. Belə hərbçilərlə “Sentrokaspi” diktaturasının taleyi əvvəlcədən həll olunmuşdu. Bunu hiss edən ingilislər Bakını tərk etmək qərarına gəldilər. 

Təəssüf ki, qəzetdə yer çatışmazlığı səbəbindən hadisələrin bəzi məqamları ixtisar olunub. Bunlar aşağıdakılardır:

“...Xüsusilə, kapitan Sesil Cadd Bakıdakı ingilis qoşunlarının dəqiq sayını göstərib: “Britaniya qoşunlarında 1000 hərbçi var, onlar 4 hissəyə ayrılaraq, müdafiə xəttinin müxtəlif bölmələrində xidmət aparır”. 

Kapitanın fikirlərinə əsasən, ingilislərin əsas tapşırığı Bakının türk və azərbaycanlılar tərəfindən tutulmasına imkan verilməməsi idi. Bu məsələdə o, erməniləri “çox qiymətli element” hesab edirdi, onlar türklərdən qorxsalar da, Bakının Azərbaycan hökumətinə verilməsinə qarşı idilər. Ancaq bununla yanaşı, kapitan bildirib ki, daşnakların döyüş qabiliyyəti və nizam-intizamı yox idi, ona görə onlar özlərinin əvəzinə ingilisləri türklərə qarşı döyüşə göndərməyə çalışırdılar. 

Cadd əsəbi şəkildə yazır ki, britaniyalılar Qafqaz İslam Ordusu ilə döyüşə başladığı zaman daşnaklar və rus kazaklar öz mövqelərini qoyub qaçırdılar. Kapitan Sesil Cadd və onun komandiri general Denstervil bu müharibəni fərqli təsəvvür edirdilər. Onlar fikirləşirdilər ki, britaniyalılar buraya “Sentrokaspi” diktaturasının təlimatçısı kimi gələcəklər, döyüşlərdə isə erməni və rusiyalılar döyüşəcək. Ancaq başqa cür oldu. Bu da ingilislərin sentyabrın 14-də Bakını tərk etməsinə səbəb oldu. General Denstervil vidalaşma zamanı bu sözləri dedi:

“Qoy, onlar bir-birilərini qırsınlar. Ola bilsin ki, biz bundan sonra burada qayda-qanun qura biləcəyik”. Ancaq ingilislərə burada “qayda-qanun yaratmaq” istəyi baş tutmadı. Doğrudur, bir neçə ay sonra onlar Bakıya qayıtdılar, ancaq bu, uzunmüddətli olmadı. Burada “kommunist qayda-qanunu”nu 1920-ci il aprelin 28-də XI Qırmızı Ordu qurdu, ingilislər isə bu dəfə yenə Bakıdan çıxarıldılar. 

Denstervil qeyd edib ki, ingilislər gəmilərə oturduqdan sonra da problemləri bitmədi. İş burasındadır ki, britaniyalılarla yanaşı, şəhəri eser və daşnaklar da tərk etməyə hazırlaşırdı. Onlar ingilislərə xeyli əziyyət verdilər. General deyir ki, gəmi sahildən tərpənən kimi məlum olurdu ki, bakılı müttəfiqlərimizdən kimsə sahildə arvadını, digəri baqajını unudub, üçüncünün isə dəniz xəstəliyi var. Bu səbəblərə görə ingilis gəmisi bir neçə dəfə sahilə yan almalı oldu. 

Herbert Uellsin acı ironiyası 

Tanınmış ingilis yazıçısı Herbert Uells (1866 - 1946) 1920-ci ildə Sovet Rusiyasında olub. Bu səfərin nəticələri “Rusiya qaranlıqda” kitabında yer alıb. Bu əsərdə bir neçə sətir də Bakıya həsr olunub. Kremldə Uellsə Azərbaycan paytaxtındakı son hadisələrlə bağlı film nümayiş olunub. 

O yazır ki, bu sənədli filmdə ingilislərin iki dəfə Bakıdan çıxarılması əks olunub: birinci dəfə Qafqaz İslam Ordusu 1918-ci il sentyabrın 14-də, ikinci dəfə isə 1920-ci ilin aprelində bolşeviklər tərəfindən. 

Uelss yazır: “Sonra Bakıda möhtəşəm parad keçirildi, təəssüflə qeyd etməliyəm ki, paradda ingilis əsgərləri tələsik qaçan zaman unutduğu silahlar da nümayiş etdirilirdi”. 

Bu məsələ ilə bağlı verilən dörd əsas sual:

1. Qalib ordu hansı rejimi qurdu? Hansı partiyalara icazə verildi və hansılar qadağan edildi? 

2. Azad edilmiş Azərbaycanda çevrilişlər oldu? O, qonşuları ilə müharibə aparırdı və hansı diplomatik işlər görülürdü? Onu kimlər tanıdı (Şərq və Qərb ölkələrindən)? Ölkənin iqtisadiyyatı necə inkişaf edirdi?

3. Azərbaycan Türkiyə və ya İrandan vassal asılığında idi?

4. Qalib gələn İslam Ordusu niyə Qırmızı Orduya uduzdu? 

CAVABLAR:

1. Demokratik rejim quruldu – müsəlman Şərqində ilk respublika. Heç bir partiya qadağan olunmamışdı. Azərbaycan parlamentinə keçirilən seçkilərdə müsavatçılarla yanaşı, ermənilərin “Daşnaksütyun” partiyası, rusiyalı milliyyətçilər, bolşeviklər, menşeviklər və digərləri iştirak edirdi. Onlar hamısı Azərbaycan parlamentində çoxluq təşkil edirdilər. 

2. Çevrilişlər olmadı. Hökumət aparatında məmurlar dinc formada dəyişdirilirdi. Ermənistanla Qarabağda müharibə gedirdi. Azərbaycanın müstəqilliyini Böyük Britaniya, Fransa, İtaliya, Türkiyə və digər ölkələr tanıyıb. Bir çox Avropa ölkələrində diplomatik nümayəndəliklərimiz və səfirliklərimiz açıldı. İqtisadiyyat inkişaf edir, neft hasilatı artırdı. 

3. Azərbaycanın heç bir ölkədən vassal asılılığı yox idi. Nəhəng ölkələr öz işləri ilə məşğul idi. Vətəndaş müharibəsi Rusiyanı dağıdırdı. 1918-1919-cu ildə Rusiyanın cənubuna Denikin və Branqel nəzarət edirdi. Bolşeviklərin Azərbaycana əli hələ çatmırdı. Türkiyədə Osmanlı imperiyası süquta uğradı. Sultan təslim oldu. Atatürkün rəhbərliyi ilə bütün xalq Antantaya qarşı mübarizəyə başladı. Onların Azərbaycanı qoruyacaq gücü yox idi. İranda Qacarlar sülaləsi son nəfəsini alırdı. Ölkəni şah əleyhinə etirazlar bürümüşdü. İran da Azərbaycanın işlərinə qarışmırdı. 

Nəhəng ölkələr böhrandan çıxan kimi – bolşeviklər Denikini əzdi, Atatürk Antantanı məğlub etdi, Rza xan Pəhləvi İran taxtına oturdu – Azərbaycan Demokratik Respublikası süquta uğradı. 

4. İslam Ordusu Bakını iki aydan sonra tərk etdi, çünki Almaniya və Türkiyə Birinci Dünya Müharibəsində məğlub olmuşdu və razılaşmaya əsasən, general Tomsonun rəhbərlik etdiyi ingilis ordusu Bakıya daxil oldu. Onlar çox az sayda olduqları üçün Azərbaycan hökumətinin köməyi olmadan heç nə edə bilmirdilər. Britaniyalılar tezliklə buranı tərk etdi. Azərbaycanda yalnız 40 min nəfərdən ibarət öz qoşunu qaldı. Onların yarısı Qarabağ cəbhəsində Ermənistanla döyüşürdü. 

Qalan qüvvələr isə Sovet Rusiyasının iki milyonluq ordusuna qarşı durmalı idi. Azərbaycan Demokratik Respublikası sülhlə hakimiyyəti bolşeviklərə təslim etdi. 

Ordu rəsmi olaraq “Qafqaz İslam Ordusu” adlanırdı. Bu, sadəcə, “türk ordusu” deyildi. Azərbaycan və Türkiyə hərbçilərindən ibarət ordu Azərbaycanın o zamankı paytaxtı Gəncədə yığılmışdı. Orduya general Nuru paşa komandanlıq edirdi. 

Qafqaz İslam Ordusunun yaradılmasında məqsəd Osmanlı İmperiyasının Qafqazdakı mövqelərini gücləndirməkdən ibarət idi. 

Türkiyəli general Kazım Qarabəkir paşa deyirdi ki, 1918-ci il fevralın 23-də Ənvər paşa ona Qafqaz İslam Ordusuna komandanlığı təklif etdi. Ancaq Qarabəkir paşa o zaman Ərzurumun azad edilməsi uğrunda döyüşlərdə iştirak etdiyi üçün bu təklifi qəbul etmədi. O zaman Ənvər paşa komandanlığı ögey qardaşı Nuru paşaya həvalə etdi. 

1918-ci il martın 25-də Nuru paşa Mosulu tərk etdi və Azərbaycana yollandı. Onunla yanaşı, 149 türk zabiti və məmuru, eləcə də, 488 əsgər Azərbaycana gəldi. 1918-ci il aprelin 5-də Ənvər paşa 12 maddədən ibarət Qafqaz İslam Ordusunun Nizamnaməsini təsdiq etdi.

Maddə 1. Qafqazlılar tərəfindən Qafqaz ordusunun yaradılmasında məqsəd ordunun genişləndirilməsi və möhkəmləndirilməsi, əsgərlərin təlimi, İslamın faydalarının təbliği, Qafqazda Müqəddəs Xilafətlə Osmanlı İmperiyası arasında siyasi və hərbi əməkdaşlıq üçün əsasların yaradılmasıdır. Bu təşəbbüs mümkün qədər Rusiyada yaşayan müsəlmanlar arasında da yayılacaq. 

Maddə 2. Ordunun komandanı Osmanlı hökumətinin və İslam xəlifəsinin Qafqazdakı ali nümayəndəsidir. 

Maddə 3. Baş Qərargah rəisi yalnız hərbi işlərlə məşğul olacaq və heç bir əsasla digər məsələlərə müdaxilə etməyəcək.

Maddə 4. Ordunun komandanı ordunun siyasi şöbəsinin yaxından köməyilə siyasi məsələləri həll edəcək.

Maddə 8. Yerli əhali arasında ordu sıralarının komplektləşdirilməsi ordu komandanının səlahiyyətlərinə daxildir.

Maddə 9. Ordunun silah, ərzaq və digər ləvazimatlarla təchiz edilməsi hələlik Osmanlı Hərbi İşlər Nazirliyi tərəfindən maliyyələşdiriləcək. 

1918-ci il iyunun 4-də Azərbaycanla Osmanlı imperiyası arasında Batumidə əməkdaşlıq sazişi imzalandı və bundan sonra Osmanlı ordusu regiona daha intensiv hərbi müdaxilə imkanı qazandı. 5-ci Qafqaz diviziyası Vahib paşanın rəhbərliyi ilə Qafqaz İslam Ordusunun tərkibinə daxil edildi və kömək üçün Azərbaycana göndərildi. 

Yeni yaradılmış Azərbaycan Silahlı Qüvvələri və yerli könüllülər də Qafqaz İslam Ordusunun tərkibinə daxil idi. Orduda 12 min azərbaycanlı və dörd minə yaxın türk hərbçi var idi. Ancaq azərbaycanlı əsgərlərin çoxu az təlim keçmiş və pis silahlanmışdılar. 

Həmin vaxt Azərbaycan ordusunun yaranmasından bir neçə həftə keçmişdi

Azərbaycan Demokratik Respublikasının müdafiə nazirinin müavini, general Əliağa Şıxlinski xatirələrində yazırdı ki, dünənki kəndliləri, heç vaxt orduda xidmət etməyən şəxsləri sırada saxlamaq və atəş açmağı öyrətmək çox çətin idi. Buna baxmayaraq, Azərbaycan əsgərləri cəsarətlə vuruşub və əsl qəhrəmanlıq nümunələri göstəriblər.

Osmanlı hərbçilərinə gəlincə, onlar yaxşı hazırlanmış və silahlanmışdılar, eləcə də, Bakının və digər Azərbaycan rayonlarının azad olunmasında həlledici rol oynamışdılar. İntizamlı və yaxşı təlim görmüş türklər bolşeviklərin və daşnakların kiçik qüvvələrinə asanlıqla qalib gəlirdilər. Misal üçün, Muğanın Kürqaraqaşlı kəndi Bakı şurasının quldurları tərəfindən dağıdılmışdı. Yerli sakinlər kənddən qaçmış və gizlənmişdilər. Kəndin azad olunması üçün ora bir türk zabit, üç əsgər və bir pulemyot göndərildi. 

Onlar qısa zamanda itki vermədən kəndi azad etmişdilər. İş burasındadır ki, quldurlar türklərin hərəkətə keçdiklərini düşünüb, oranı tərk etməyə başlamışdılar. Oxşar hadisələr Azərbaycanın başqa regionlarında da baş vermişdi.

Beləliklə, Azərbaycan – osmanlı hərbçilərinin birləşmələrindən yaranan Qafqaz İslam Ordusu Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin tərkibinin formalaşmasında böyük rol oynayıblar.

Azərbaycan milli ordusu artıq osmanlı generallarının deyil, Azərbaycan Demokratik Respublikasının Müdafiə Nazirliyinin rəhbərliyi, xüsusən də general Səməd bəy Mehmandarov və general Əliağa Şıxlinski ilə formalaşırdı. 1920-ci ildə ADR ordusunun tərkibinə 40 min əsgər və zabit heyəti daxil idi. 

Səməd Seyidov: “Azərbaycan, Türkiyə və Gürcüstan arasında hərbi əlaqələrin güclənməsi bütün dünyaya mesajdır”

"Azərbaycan, Türkiyə və Gürcüstan arasında hərbi əlaqələrin güclənməsi çox vacibdir. Bu, bütün dünyaya mesajdır".

Bunu Azərbaycan Milli Məclisinin Beynəlxalq münasibətlər və parlamentlərarası əlaqələr komitəsinin sədri Səməd Seyidov komitənin bu gün keçirilən iclasında deyib.

S.Seyidov qeyd edib ki, bu əlaqələr iqtisadi, mədəni və humanitar sahədə deyil, həmçinin hərbi sahədə də yüksək səviyyədə inkişaf edir: "Güclü orduya malik olan Azərbaycanı Türkiyə və Gürcüstan da dəstəkləyir. Bu, Azərbaycan üçün çox vacib və əhəmiyyətlidir".

Gürcüstan prezidenti Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin toplantısında iştirak edəcək

 Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin nümayəndələri Gürcüstan Prezidenti Giorgi Marqvelaşvili ilə görüşüb.

Mərkəzdən verilən məlumata görə, görüşdə Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin fəaliyyəti ilə bağlı məsələlər müzakirə olunub.

Latviyanın keçmiş prezidenti, mərkəzin üzvü Valdis Zatlersin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti Giorgi Marqvelaşviliyə ötən müddət ərzindəki fəaliyyət və gələcək planlar barədə geniş məlumat verib. G.Marqelaşvili mərkəzin ABŞ-ın Nyu-York şəhərində keçirilməsi plnlaşdırılan növbəti ali səviyyəli toplantısında iştirak edəcəyini bildirib. O, toplantıda məruzə ilə çıxış edəcək.

Görüşdə həmçinin mərkəzin həyata keçirdiyi layihələr, təşkil edilmiş forumlarda Cənubi Qafqaz regionunda, eləcə də dünyada sülhün və təhlükəsizliyin qorunmasına xidmət edən ideya və təşəbbüslərin əhəmiyyəti yüksək qiymətləndirilib. 

Saytda Axtarış

Son xəbərlər